NGÀY CÁ CHÉP TRÔNG TRĂNG

in Truyện

Mẹ buồn rầu nhớ chị. Nắng xiêu xiêu con ngõ nhỏ. Tre trúc rậm rạp, dùng dằng hương muống rồng ngan ngát góc vườn. Mẹ chậm chạp lần gậy ra ngõ. Con ngõ dài hưu hắt ít người qua lại, dậu cúc tần cuốn dây tơ hồng vướng víu.

Trời cuối thu, lá vảng rơi đây ngõ nhỏ, hương bưởi chín loang trong gió lạnh càng khiến mẹ se sắt, cồn cào. Trái trong vườn đã mọng mẹ mong chị từng giờ, thổn thức câu ca:

“Có con mà gả chồng gần

Có bát canh cần nó cũng đem cho”

Thế mà chị lại phải lòng người ta bỏ mẹ già theo chồng về nơi xa ngái. Mấy lần chị năn nỉ mẹ về ở với mình. Nhưng làm sao mẹ dứt bỏ căn nhà này được.Tủ thuốc bắc từng ô gỗ, con dao cầu cắt thuốc, vòng tranh âm dương thái cực sinh lưỡng nghi, lưỡng nghi sinh tứ tượng vẫn còn treo trên tường, quầy thuốc bắc vẫn nghiêm cẩn như có bóng hình ông nội đang xem sách thuốc. Mỗi đồ vật trong nhà rưng rức một niềm nhớ trong mẹ. Mẹ nhớ cái dáng ngoan hiền của chị ngồi bên cửa sổ học bài, mái tóc thề buông nơi cài nhánh hoa ngọc lan thơm ngát. Trước bàn học của chị có bức tranh “Lý ngư vọng nguyệt”, bức tranh cổ đã ngả màu theo thời gian. Nhưng nét vẻ tinh xảo vẫn hút hồn chị. Ngày bé chị luôn hỏi mẹ:

– Lý ngư vọng nguyệt là gì hả mẹ?

Mẹ mỉm cười chậm rãi giảng cho con:

– Lý ngư vọng nguyệt có nghĩa là cá chép trông trăng. “Cá gáy hóa rồng” vượt thác vũ môn, cá chép là biểu tượng của công danh nên mẹ muốn treo tranh cá chép trước bàn học cho con may mắn và sáng làng.
Đôi mắt tròn đen láy chớp chớp ra chiều nghĩ ngợi. Từ buổi ấy chị chăm chỉ sách đèn hơn, mỗi lần mẹ đi chợ, chị lại dặn mẹ mua cá chép về chế biến món ăn. Nhà chỉ có hai mẹ con, mẹ cưng chị như trứng mỏng. Nhưng chị nghịch ngầm và khám phá như con trai. Chị thường hái lá sen trùm đầu và theo lũ bạn ra tận con sông cuối làng. Có hôm còn len lỏi ra tận ghềnh đá nơi vực sâu của làng để xem câu cá, mẹ hớt hải đi tìm thì thấy chị xách về một con cá chép vàng ươm to bự mà thằng bạn cho chị với một tiếng thì thầm:

– Ấy đem con cá này về mà nấu cháo cho mẹ! Nhớ để phần tớ quả mít mật to nhất trong vườn nhà để tớ làm mồi câu nhé! Nhớ lấy trộm cho tớ ống cám để tớ luyện mồi. Ấy biết không cá chép là giống cá tinh khôn nhất, sống càng lâu là nó thành tinh đấy. Ông nội nó bảo cá chép chỉ thích mùi thơm nên mồi nó ăn không bao giờ là mồi tanh. Chỉ những con chép ngố nó mới ăn mồi giun hay ruột cá. Còn bọn chép sông này là cực khôn. Chính vì thế ta phải có mồi cực chuẩn. Ông nội tớ còn nói ta có thể có thể đem thóc ngâm đã lên mộng, trộn với bột ngô, cám đã rang cháy trộn với bùn loãng và đất sét, tất cả cho vào bao cát loại dày có châm lỗ nhỏ chỉ bằng đầu thuốc lá, buộc chặt và buộc một đầu bằng dây cước.

Cá chép sẽ đánh hơi, trong vòng hai ngày, khi đấy hãy kiên nhẫn chờ và tăm cá sôi lên sùng sục mà thèm.

Ấy nhớ là phải nhẹ nhàng nhấc cần câu khi cá đá cắn câu đừng vội vã vì bọn chép tinh khôn thấy động là chạy mất đấy.

Răng sún cứ say sưa giảng cách câu cá cho chị, như một dân sát cá truyền kinh nghiệm cho thằng bạn mới tập đi câu.

Thằng bạn nháy mắt dúi con cá được xâu bằng dây chuối vào tay chị, với nụ cười khoe chiếc răng sún ngộ nghĩnh.
Chị sung sướng xách cá chép về. Roi mây mẹ để sẵn chuẩn bị vút vào mông con gái, chợt buông xuống khi chị reo lên:

– Mẹ ơi! Con câu được con cá chép to không? Cá chép sông vàng ươm béo ngậy. Nó câu cho con đấy mẹ ạ! Con nấu cháo cho mẹ ăn nhé! Cá chép sông thịt dai thơm, ngọt lắm. Chẳng giống như cá chép ao vừa béo vừa tanh đâu mẹ ạ! Bạn con bảo, chị cá chép ở vực sông, lèn đá, hay cá chép đầm sen là ngon thịt thôi. Nó còn bảo hôm nào sẽ dẫn con ra tận con sông giáp cửa biển để câu chép vùng nước lợ. Con cá chép ăn phù du màu mỡ của vùng nước giao thoa thịt sẽ cực trắng và thơm. Da nó vàng ngậy như cá dâng ông táo ngày hai ba tháng Chạp ấy.

Vứt roi mây xuống mẹ mắng át:

– Bố cô chỉ khéo nịnh, trứng khôn hơn vịt, lần sau mà đi như thế là mẹ vụt cho nhừ cẳng nhớ chưa.

Tối ấy, trăng dãi xuống thềm nhà, mẹ đã tỷ mỉ dạy chị cách chế biến cá chép. Đôi mắt mẹ xa xăm như nhớ lại những ngày xa. Gọng mẹ pha sương khói hoài niệm:

– Con biết không ông ngoại con là học trò nghèo, ngày ngày đi bộ dọc triền cỏ may bờ đê vượt sông sang đình bên học cụ đồ hay chữ. Con đường sang sông phải qua đò, nhưng ông chẳng có tiền để ngày qua sông. Nên thường tới quãng vắng vượt nước bơi sang. Nhưng có hôm nước sông chảy xiết, ông đành ngao ngán nhìn dòng nước quay về. Cô gái thuyền chài thương anh trò nghèo liền ghé thuyền vào, cho anh học trò nghèo quá giang. Thế rồi suốt một tuần trăng không tháy anh học trò nghèo sang sông đi học, cô thuyền chài nóng ruột liền đánh liều neo thuyền vào bến, tìm vào xóm nhỏ hỏi thăm. Anh khóa đang ốm vật vã trên giường, chẳng có ai chăm sóc, mấy ngày trời chẳng có cháo cơm. Thương cảm cô chạy về bến sông buông lưới, ngay mẻ đầu tiên đã kéo được con cá chép to, béo múp. Cô vội vàng quay lại nhà chàng trai, nhanh tay làm cá và nấu bát cháo cá chép giải cảm. Có phải vì cháo cá sông tươi ngon, béo ngậy hay ân tình của cô gái sông nước, mà anh học trò nghèo khỏi bệnh. Và cô gái thuyền chài đã trở thành bà ngoại của con đấy.

Ông Nội con cũng là thầy thuốc, có lần bốc thuốc cho người ta, dặn dò cẩn thận cách pha chế thuốc nhưng người nhà bệnh nhân, hôn tâm không nhớ rõ về đã cho uống không đúng liều lượng, người ấy không qua khỏi được. Họ không trách móc bắt đền gì ông, nhưng ông đã ném chìa khóa tủ thuốc xuống dòng sông thề là không bao giờ làm nghề nữa. Nhưng con biết không duyên trời dun dủi thế nào. Mà vợ người bệnh khác cứ năn nỉ xin cứu chữa cho chồng bị chết hóc xương, ông nội chối đây đảy và sai đẩy tớ mời nước uống rồi đuổi về. Chẳng hiểu sao người ấy lại nghe nhầm là lấy nước đổ vào mặt chồng. Chị ta về nhà làm ngay, khiến người chồng bất tỉnh ngồi bật dậy hắt hơi văng cái xương ra ngoài. Khỏi bệnh người ấy ra chợ mua được con cá chép to nhất chợ mang tạ thầy. Ông con từ chối không được, đành đem mổ cá nấu dưa. Ai ngờ trong bụng con cá chép to tướng lại có chùm chìa khóa ông quẳng đi. Ông nghĩ mãi có lẽ do trời thử thách lòng người nên đã xui cá chép đem chìa khóa đem trả. Con cá chép đã là nhịp cầu thông linh của trời đất giúp ông tích đức và nối lại nghề y.

Câu chuyện mẹ kể như huyền sử khiến con gái mơ màng, chị nài nỉ mẹ dạy cho mình cách chế biến các món ăn cá chép. Giọng mẹ đều đều trong gió thu:

– Muốn có bát cháo cá ngon. Con hãy lựa cá chép sông vào mùa cá chưa vật đẻ. Tháng ba khi chớm hạ mưa rào, cá chép vật đẻ sẽ gầy và không thơm thịt. Người ta bắt cá chép vào cuối thu đầu đông là thịt cá lúc ấy sẽ ngọt và ngon nhất. Đừng trọn con cá chép chửa mà hãy chọn những con không có bụng, vì đấy là những con cá chép đực thịt sẽ chắc và đậm. Con cá chép càng to thì nồi cháo càng ngon. Hãy ra vườn ngắt ít lá thìa là, rau mùi, hành hoa rửa sạch. Cá chép đánh vẩy, đừng làm cả dập mật, cá sẽ đắng, bóc mang lấy ruột đem rửa sạch đun sôi nước thả cá vào đun chừng năm phút khi thịt cả mềm. tắt lửa đem gỡ hết thịt bỏ riêng, đem xương và đầu cá giã tơi lọc lấy nước trong gạn vào nồi. Con nhớ là khi nấu cháo cá chép, hãy lấy nắm gạo tẻ, pha gạo nếp, một nắm đỗ xanh. Ba thứ đỏ quyện vào nhau làm cho mùi vị nồi cháo thơm mát không con mùi tanh, cháo sẽ dẻo ngậy hấp dẫn vị giác hơn. Khâu xào thịt cá rất quan trọng đấy con ạ! Hành khô bóc vỏ rửa sạch thái nhỏ, cho mỡ lợn hoặc dầu vào phi thơm vàng ươm. Xúc riêng ra một nửa , thịt cá cho vào xào chín, nêm gia vị đậm ngọt vừa phải, lúc này cháo trên bếp hơn tiếng đồng hồ gạo đã nhừ tơi. Hãy vặn to lửa, đánh cháo tơi nhuyễn, nhẹ bàn tay thả thịt cá vào quấy đều ngược kim đồng hồ. Xin đừng có lỡ tay quay vòng cháo xuôi lại, độ dẻo nhuyễn sẽ kém đi.


Mẹ dặn dò chị kỹ lưỡng. Con biết không nếu người ta chỉ quấy cháo gạo hoặc cháo đỗ, thì quấy xuôi, cháo sẽ tơi nhừ. Còn khi nấu cháo với động vật, có thể là con gà hoặc con cá thì sẽ quấy ngược lại, vì sự sống thì xuôi mà hành trình của cái chết sẽ ngược . Quay như thế chính quá trình cầu phước giải oan cho chúng sinh. Mong sao con cá chép được luân hồi thành kiếp khác tươi tắn vinh phúc hơn.

Mẹ dặn dò chị tỉ mị như chuẩn bị đưa con gái mình về làm dâu nhà chồng khiến chị bồi hồi xúc động. Nâng niu vị ngọt đậm của thịt cá quyện gia vị hạt tiêu, hành hoa, thìa là và hành khô phi thơm cùng mì chính hạt nêm. Cháo múc ra bát men sứ trắng muốt, thấp thoáng cọng hành hoa, lá thìa lá xanh như một lời mời gọi. Hành phi thơm nức vàng ươm như những bông cúc nhỏ li ti trang điểm cho bát cháo. Cháo cá chép ngọt ngậy nhưng vẫn thanh thanh tao nhã cùng vơi nụ cười của người nấu cháo đã làm bao người dùng dằng không thể bước đi. Con biết không chính bát cháo cá chép của bà ngoại con, đã níu gọi bước chân ông ngoại con trở về sau mỗi lần sóng gió.

Chị thiu ngủ trong giọng kể thầm thì của mẹ, trôi vào miền dĩ vãng xa xăm.

Nụ cười xinh như hoa ngâu khiến mẹ yên lòng. Chị vẫn lẽo đẽo theo răng sún đi câu cá. Người ta buông câu lần nào cũng câu được cá. Còn chị lúc nào cũng tiu nghỉu vì cá chẳng dính cần. Những vẫn được láng giềng chia cho con chép to nhất cầm về.

Tóc đuôi gà buông lơi, giờ đã dài thành búi, hoa móng rồng vườn nhà tỏa suối tóc thơm nâng bước chị tới trường, giấc mơ cá gáy hóa rồng đã biến thành sự thật. Năm cuối cấp chị chẳng còn thời gian, trộm mít vườn nhà mẹ cho láng giềng làm mồi câu cá chép nữa, giấc mơ câu cá chép cùng người ta bỏ quên cuối vực đầm làng. Chị đã câu được con cá chép công danh với số điểm cao chót vót khi thi vào đại học. Người ta câu trượt con cá chép vượt vũ môn, buồn lặng buông cần câu vào quân ngũ xa quê. Người mải mê miền biên viễn, chị dùi mài bên đèn sách bỏ quên giấc mơ tuổi thơ bay qua cửa sổ.

Chị theo chồng về nơi phố thị, chẳng có nhiều thời gian để nấu cháo cá chép tỉ mỉ như mẹ hướng dẫn trong bữa cơm gia đinh. Nhưng chị cũng đã biến chế biến những nồi cá chép kho tộ, thơm như quạt vào lòng, cá chép om dưa, cá chép rán sốt cà chua ngào ngạt. Có bận chị mua được con cá chép sông cực lớn cắt mỗi cái đầu hầm nhừ kiểu nhà Thanh đợi anh về với bao háo hức nhưng anh vẫn mê mải cùng đối tác mãi khuya. Anh về trong men rượu, chị tấm tức khóc. Và bát cháo cá chép của mẹ lại hiện về day dứt chị.

Chiều nay bên dậu cúc tần có người thiếu phụ mang con kềnh càng mệt mỏi bước vào ngõ nhà mẹ. Mẹ mừng rỡ nhận ra chị, nhìn con gái sắp tới ngày sinh mẹ thảng thốt:

– Sao con về một mình! Chồng con đâu?

Chị gục đầu vào lòng mẹ òa khóc. Nhìn giọt nước mắt tủi thân của con gái, mẹ ngậm ngùi ứa lệ. Mười hai bến nước, biết bến nào trong…

Dìu con gái vào nhà, mẹ lại nghĩ ngay tới món cá chép nấu cháo tẩm bổ cho con gái vì sắp tới ngày sinh em bé.
Sương thu còn đọng bên thềm, cây ổi đào tỏa hương thơm lựng, cá dưới ao bì bõm đớp hoa ngâu, chị đã nghe tiếng đàn ông trầm ấm bên thềm:

– Đằng ấy về đợt này có lâu không? Tớ đem con cá chép sông vừa bắt được đêm qua cho bà nấu cháo cho đằng ấy nhé! Cháo cá chép ăn vào là em bé sẽ khỏe mạnh, da trắng môi đỏ lắm đấy.

Chị ngỡ ngàng nhìn người bạn câu cá thuở thiếu thời. Nước mắt ướt đầm gò má, ngày xưa hiện về thơm thảo dấu chân ai.

Lê Hà Ngân

Trả lời

Your email address will not be published.

*