ĐÈN CHAI

in Gia đình/Tản văn

Cả nhà vừa ăn xong cơm chiều thì bà ra chơi. Bà nội.
Lúc nào cũng vậy, bà không bao giờ ăn cơm với nhà tôi mà chỉ tranh thủ ra chơi tí buổi chiều khi trời đã bắt đầu nhập nhoạng. Khi những ngọn tre cong vút bên bờ ao ông Cải đã ngả sẫm màu, là dáng bà chậm rãi như thể đi ngang hai bàn chân, từ từ bước vào ngõ. Trên tay bà lúc nào cũng xách theo cái đèn chai chưa thắp.
Bà đặt cái đèn xuống cạnh cột ngoài hiên, tiếng dây thép cọ vào cái chao nhè nhẹ. Rồi lấy tay phẩy bụi hai ống quần, và ngồi ghé xuống góc chiếu đầu hiên chờ tôi bê mâm bát rếch ra bờ giếng.
Hôm nay bà có đi chợ không hả bà. Mẹ đang lục xục với hai con lợn chỗn dưới bếp hỏi vọng lên.
Thì vẫn đi. Dạo này ế lắm.


Bà tôi bán hàng la ghim ở chợ Lá, chợ Cà. Ngày nào cũng tinh sương quẩy gánh băng đồng. Trong cái thúng đậy bằng hai cái mẹt có một ít vàng hương, giấy tiền, một ít kim khâu chỉ đen và dăm hộp thuốc sài. Gánh hàng nhẹ xọp, về già, bà bỏ gánh, lại còn nhẹ hơn, bà đội thúng trên đầu. Lầm lũi hết hạ sang đông. Tôi không biết đã bao năm bà gắn bó với hai cái chợ xép quê tôi. Hai cái chợ chia nhau họp vào hai ngày chẵn lẽ. Cả tổng, ấy vậy, ai cũng biết bà, quý mến bà. Tôi đi đâu, muốn xưng danh để xin gáo nước mưa vì giữa đường xe xịt lốp, cũng chỉ cần vào đại một nhà ” Cháu là cháu nội bà Dăn”.
Ông nội lòa hơn chục năm không làm gì được, chỉ lần từ buồng ra võng kể chuyện hồi đi làm phu khuân vác trên bến thóc, rồi đi vác sợi cho nhà máy dệt. Chú Tổng ốm đau quặt quẹo từ bé, tiêm hết cả bao tải pê ni xi nin. Một tay bà cáng đáng. Ông mất. Chú Tổng lấy vợ, bà vẫn ở nhà trong và tiếp tục chạy chợ lần hồi. Bà không muốn phụ thuộc các con, dù tất cả đều một mình bà nuôi khôn lớn.
Cuộc đời mỗi người một cảnh chẳng giống ai. Ông nội tôi cưới bà. Rồi bà lại đi hỏi vợ cho ông khi biết mình không sinh nở được.
Chăn đơn gối chiếc. Lại khuya sớm lần hồi nuôi cả gia đình. Khi thân mẫu của bác, bố và chú, tức bà nội đẻ ra bố tôi qua đời, chú Tổng vẫn còn bé xíu. Vai bà đã nặng, lại trĩu hơn. Đôi quang gánh, mớ hàng xén lại thêm phần nặng quẩy.
Ông bà cho cậu cả ra riêng sớm. Bố mẹ tôi lại đẻ nhiều. Lẽ vậy, nên bà bảo, tao ở nhà trong, vừa là nhang khói tổ tiên vừa là giỗ chạp gì cũng làm trong này. Khi nào tao mất rồi thì tính sau.
Bà chưa mất. Chú Tổng chưa xây được nhà mới. Ngôi nhà gỗ ba gian có từ thời cụ nội vẫn đẹp thứ ba ở làng, sau nhà cụ Kỹ và nhà ông Bẩy. Sân lát gạch Bát Tràng đỏ au. Sau nhà, cây vú sữa cổ thụ tỏa bóng, lá già vú sữa rụng đầy mái ngói làm tăng vẻ quá khứ cho những mũi hài. Sập gụ tủ chè lúc đói bố tôi bán sạch. Nhà chỉ còn đôi chân niễng kê hai miếng gỗ hương ông nội để dành cho người bạn đời tri kỷ của mình. Đã 13 năm nhà vắng bóng ông, vắng những tiếng võng kẽo kẹt trưa hè và lời rì rầm kể chuyện.
Tôi bê mâm bát ra bờ giếng. Phần còn lại là của thằng Thương vì tối tôi đã nấu cơm. Mẹ lại gọi với, Dũng rớt cho bà cốc nước. Cái cốc màu cánh gián sứt miệng, cái cốc bồi bằng giấy kiểu gì cứng như sừng rơi bao lần không vỡ, một sản phẩm dưới đít dập hàng chữ ma de in u ét xì a. Hồi đó tôi đọc vậy. Bọn trẻ con trong làng đều đọc vậy.
Bà uống cốc nước, chép chép miệng. Bố và bà chả nói chuyện gì. Rồi bà cầm bọc lá chuối khô anh em tôi tước chiều qua để nhờ bà bán đổi kẹo bi. Bà bảo thôi tôi đi về…
Tôi lấy máy lửa dưới bếp. Cái máy lửa bánh xe đá cối đổ dầu hỏa đầy muội. Tôi nhấc cái chao đèn cắt bằng cái chai xanh nửa lít và gạt hoa bấc, châm đèn cho bà.
Một tay ôm bọc chuối khô, một tay xách cái đèn chai, bà lại lần bước từ từ ra đầu ngõ, dáng đi như thế đi ngang. Chậm rãi.
Tôi nhớ cái hoa muội vừa gạt khỏi bấc đèn. Marx bảo không có loại hoa nào màu đen trong các loài hoa.
Vậy mà có. Bà tôi. Tảo tần và tù mù như một cái hoa đèn.

Lại Trọng Tình

2 Comments

Trả lời

Your email address will not be published.

*