HỘI LÀNG TRONG SINH HOẠT LÀNG XÃ

in Hoạt động làng/Sống ở làng

Hướng đến hội làng nhóm NGƯỜI NHÀ QUÊ vào ngày 26.8.2017

Cộng đồng làng xã Việt Nam là một thực thể hình thành tồn tại và phát triển xuyên suốt theo dòng chảy của lịch sử hàng ngàn năm.

Văn hoá làng xã Việt Nam là văn hoá được hình thành từ nền văn minh lúa nước. Văn hoá làng xã miền xuôi, văn hoá phum, sóc, bản, mường miền núi. Tuy nhiên văn hoá làng xã Việt Nam rõ nét, phong phú nhất là văn hoá làng xã vùng đồng bằng Bắc Bộ. Văn hoá làng xã chính là hệ thống những giá trị tinh thần qua các hoạt động của cư dân từ lao động sản xuất đến sinh hoạt văn hoá tinh thần, tín ngưỡng… Văn hoá làng xã còn là nơi tụ hội cố kết quan hệ dòng tộc, xóm riềng. Làng xã xưa có đặc thù là độc lập, mọi hoạt động diễn ra sau lũy tre làng bằng những qui ước cụ thể do chính làng xã đặt ra và cùng thực hiện theo qui ước ấy một cách trang trọng và nghiêm cẩn.

Trong hệ thống những giá trị văn hoá tinh thần ấy, hội làng được xem như một hoạt động văn hoá tín ngưỡng mang tính cộng đồng sâu sắc, là sự thể hiện của tinh thần hoà hợp và đoàn kết, ước nguyện chung cho sự bình yên và phồn thịnh của làng. Hội làng cũng là hoạt động mang tình thân ái nó xoá đi sự phân biệt sang hèn, dòng tộc, ngõ xóm…

Hội làng được tổ chức hàng năm hoặc vài ba năm một kỳ tuỳ theo qui ước của làng. Hội làng dịp để mọi người thành kính tri ân những người có công lập nên làng xã, những thế hệ người làng có công lao xây dựng phát triển làng, tôn vinh những người con của làng thành đạt thành. Hội làng thường có hai phần là lễ và hội, lễ gồm có tế thành hoàng làng và các linh thần thổ công thổ địa…cầu cho mưa thuận gió hoà, cho mùa màng bội thu cho nhà nhà bình yên khang thái…. phần hội là tổ chức các trò chơi dân gian, các chương trình văn hoá văn nghệ…
Hội làng cũng là dịp để cho dân làng dù đi góc bể chân trời cũng tìm về tụ hội. Hình bóng mái đình, cây đa, bến nước và những lễ hội của làng tự ngàn xưa đã như in sâu vào tiềm thức, định vị trong tình cảm, trong tâm hồn mỗi con người từ thế hệ này đến thế hệ khác, thậm chí có những người không sinh ra từ làng mà mỗi khi nói đến mái đình, cây đa, bến nước thì mặc nhiên đó là hình ảnh quê hương.

Từ thuở ấu thơ dưới bóng đa làng đánh khăng đánh đáo, ô ăn quan hay chơi chuyền đánh chắt… cùng những điệu đồng dao. Tất cả đã như là linh hồn như là máu thịt, cho đến lúc đi xa hoặc những người theo chồng về xứ khác cuộc sống thăng trầm gian lao vất vả, mỗi khi được trở về làng đi qua đình làng nhớ về tuổi thơ mà thấy chạnh lòng “qua đình ngả nón trông đình/ đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu”.

Nhóm “Người Nhà Quê” ra đời với tôn chỉ là hướng về quê hương, hướng về làng xã và những giá trị văn hoá tinh thần, truyền thống tốt đẹp của quê hương.
Hiện tại với gần ba vạn thành viên gồm đủ các thành phần, các độ tuổi từ những người có vị trí cao trong xã hội, từ những trí thức, những chuyên gia các ngành nghề cho đến người nông dân đang dầm dãi nắng sương trên đồng ruộng, từ những nhà tu hành cho đến những người đang sống xa Tổ Quốc, cả những người từ những tôn giáo, dân tộc thiểu số trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam… “Người Nhà Quê” đã có thể gọi đó là một “cộng đồng”.

Dù biết rằng khó có thể trở thành một làng xã quần cư riêng biệt, dù hiểu rằng khó có thể làm sống lại tất cả những gì là truyền thống văn hoá, tập tục quê làng. Nhưng những người trong BQT nhóm vẫn tâm huyết và mong muốn xây dựng một “cộng đồng” hoạt động dựa trên nền tảng văn hoá truyền thống làng xã. Cố gắng giữ gìn và phát huy những giá trị cốt lõi của văn hoá xa làng xã. Vì vậy, những thiết chế, qui ước chung của nhóm mang “dáng dấp” làng quê xưa. Vì vậy BQT nhóm (các cụ) được gắn với các chức sắc của làng như chánh tổng, lý trưởng, các tiên chỉ, hội đồng hương lý, tuần đinh, mẹ mõ… Đó cũng chính là để mọi người hình dung thiết chế tổ chức, hoạt động của bộ máy quản lý làng xã xưa.

Những nội dung sinh hoạt của nhóm cũng dựa trên nền tảng của các hình thức sinh hoạt làng xã. Những tập quán, tục lệ tốt đẹp được tái hiện đó chính là một sự mong muốn những thành viên không sinh ra từ làng, những thế hệ ngày nay không được chứng kiến những lề thói, nếp sống, sinh hoạt của làng xã xưa có thể hình dung được, thấy gần gũi hơn, tình cảm hơn về quê hương làng xóm và cuộc sống làng quê qua các thời kỳ.

Tất cả những gì “Người Nhà Quê” thể hiện đều rất hiền hoà dung dị, nhẹ nhàng hướng về nông thôn về cuộc sống lao động của làng quê. Văn chương của “Người Nhà Quê” không sôi động, giật gân, nóng hổi và đa dạng như các nhóm, hội khác. Cái chất dung dị nền nã và quê mùa được coi trọng và khuyến khích, những giá trị tinh thần, phong cách, lối sống, tập tục, ẩm thực… của làng quê được khai thác tối đa qua các bài viết về ký ức, kỷ niệm, dấu ấn… làng quê. Những vui buồn gian khổ một thời nơi làng xóm được gợi lại trong tâm trí và tình cảm mỗi người để từ đó mà trân trọng giữ gìn và giới thiệu để nó luôn được sống lại và lan tỏa trong cộng đồng.

Cách thức tổ chức, sinh hoạt và các nội dung, những giá trị của những tác phẩm của “Người Nhà Quê” ta thấy dáng quê đậm đặc hơn cả. Có nhiều những cây viết “rất quê” về giọng điệu về ngôn ngữ thấm đẫm hương sắc và hồn cốt làng quê.
Khi ta đọc những Ngô Đồng; Bùi Chánh; Đỗ Hoàng Giang; Lê Đình Tiến; Nguyễn Xuân Việt… sẽ thấy thứ ngôn ngữ quê làng dân dã ngày xưa khác với văn chương hàn lâm hiện đại nhưng lại không kém phần thú vị.

Những bài viết về làng quê, về phong tục tập quán, lễ hội, về ẩm thực hay đặc sản vùng miền của Ngô Đồng; Bùi Chánh; Lê Hà Ngân; Lâm Hùng; Loan Ngẫn… đều rất nhẹ nhàng nhưng lại cho ta hình dung dáng dấp và cuộc sống sinh hoạt nơi làng quê thôn dã, mà thấy gần gũi thân thương, thấy thêm yêu thêm quý con người nhà quê. Qua mỗi bài viết, qua cách xưng hô, sinh hoạt, những hình ảnh…mà NNQ xây dựng đã làm cho mỗi con người dù không sinh ra ở làng quê, không có ký ức tuổi thơ nơi thôn dã vẫn phần nào hiểu được quê làng, cảm như ta được sinh ra lớn lên từ nơi ấy. Còn nhiều và rất nhiều những bài viết, những chia sẻ của bao nhiêu người tâm huyết, bao nhiêu người yêu quê dù đã đăng lên, chưa đăng lên hoặc không đăng lên, dù có như thế đã là điều đáng quý. Nhưng còn trân quý hơn biết bao nhiêu đó chính là tình cảm yêu quê, nhớ làng và tinh thần trách nhiệm, tình cảm là thái độ sống của mỗi thành viên dành cho làng cho nhóm.

Không chỉ là văn chương, không chỉ là kết nối, giao lưu, văn hoá văn nghệ… “Người Nhà Quê” còn là mong muốn giữ gìn những giá trị tốt đẹp của làng quê. Những người trong BQT vẫn luôn khát khao hướng mạnh về nông thôn, làm được điều gì đó có ích cho nông thôn, nông dân như: thông tin, công nghệ và tiêu thụ sản phẩm, xây dựng thương hiệu, quảng bá… góp một phần nhỏ của những tấm lòng bác ái chung tay chia sẻ khó khăn hoạn nạn, khuyến khích giúp đỡ những người con xa quê tạo dựng cuộc sống…tuy nhiên mong muốn khác với khả năng. Nhưng, hãy thế đi, thế cũng là điều đáng quý.

Trở lại với hội làng. Tất nhiên “Người Nhà Quê” không phải là ngôi làng thực sự, cộng đồng quần cư thực sự, không gian làng quê thực sự và cũng không có những hoạt động lễ hội làng xã… nhưng sẽ là dịp để các thành viên xa gần tụ hội, từ cõi mạng ra đời thường, từ cõi ảo về cõi thật. Cơ hội để cho “dân làng” gặp gỡ giao lưu, để cho người được gặp người. Cuộc sống cứ cuốn mỗi người vào những lo toan, duyên gặp gỡ phút giây thôi cũng đã là trân quý. Cuộc đời vốn dĩ không cho ta cơ hội để dừng. Vậy thì duyên đến một lần sao phải đắn đo.

  • Hội làng ta không mở giữa mùa xuân như những làng quê thuần Việt nhưng sẽ là dịp hội tụ của thành viên bấy lâu đã giao lưu như huynh đệ mà lại chưa một lần gặp mặt. Dù không có lễ cầu mùa, dù không phục dựng và tổ chức những trò chơi dân gian. Nhưng hội làng “Người Nhà Quê” cũng có chiếu chèo, có liền anh liền chị mang đến cho ta một nét quê xưa. Và, làng ta làng văn minh hiện đại ta cũng có thi hoa hậu, xướng họa thơ ca, cũng vinh danh những con người “kiệt xuất”. Là dịp để ta nói cùng nhau lời cảm ơn cuộc đời, cảm ơn mỗi người đã cho nhau những niềm vui và những phút giây lắng lòng với quê hương trong những tháng ngày qua. Nói với nhau về tương lai, nhắc cùng nhau về quá khứ về mùa trước mùa sau gieo cho nhau niềm hy vọng vào một ngày mai tươi sáng.
    Hội làng NNQ để ta tìm thấy ở mỗi người một nét quê và tìm thấy mình trong bóng dáng quê hương. Hãy cứ coi như ta về quê đi.
    Trước khi dừng lời tôi muốn mượn lời của thi nhân Đỗ Hoàng Giang.
    “Về quê để thấy… ồ không
    Về quê là để mình trông thấy mình”.

Trịnh Đình Nghi

Trả lời

Your email address will not be published.

*