THỰC TRẠNG NÔNG THÔN NGÀY NAY (P1)

in Sống ở làng
Dịp về quê, nghe ông chú họ cảm sốt phải nằm trạm y tế xã điều trị. Ngoắc cân đường hộp sữa ra thăm. Chả biết bệnh tình của ông đến đâu nhưng chưa kịp hỏi thăm đã bị cuốn vào chuyện làng chuyện xóm lê thê đứt luôn buổi sáng.
Không biết có phải cái bệnh người già hay hoài cổ và săm soi xét nét không, hay là do nằm ở trạm y tế để chữa bệnh nhàn tản mà câu chuyện của ông được bắt đầu về chuyện sức khỏe và bệnh tật.
Ông cho rằng ngày xưa nghèo đói ăn mắm chấm rau thế nhưng lại ít ốm đau bệnh tật, bây giờ no đủ lại sinh ra lắm bệnh mà lại toàn những bệnh oái oăm cứ dính phát là cõng nhau chạy khẩn may ra còn kịp, rồi thì chưa qua dịch này đã đến dịch kia cứ sốt sình sịch, sốt vó vì báo động vì dập dịch, dịch của động vật mà không dập nhanh thì người lo mà ẵm. Tất cả là do công nghệ sinh học, hóa học ngày nay can thiệp vào đời sống con người nhiều, từ trồng trọt đến chăn nuôi, từ công nghệ thực phẩm đến cả sự ô nhiễm môi trường.
Người quê trước đây ai biết ung thư là gì, thế mà những năm gần đây người mắc bệnh ung thư, chết vì ung thư nhiều quá, đã nghèo lại bệnh trọng. Suy ra bệnh tật nó cũng từ cuộc sống quanh ta nhập vào chứ ở đâu xa, ăn uống thì tạp nham, nông thôn thu nhập thấp mua gì ăn gì cũng cứ rón rén chọn của rẻ của ôi, thành phố thì còn có kiểm tra kiểm dịch, soi xét đến an toàn vệ sinh thực phẩm chứ nông thôn thì mấy ai ngó đến đâu mà biết thực phẩm an toàn hay không an toàn.
Vệ sinh môi trường thì chả ai chú ý nhắc nhau, nhìn thấy vứt bịch rác, nhìn thấy đổ xô phân, nhìn thấy vứt con chuột con chó chết ra ngõ ra đường đấy mà có dám nói đâu, nhắc không khéo còn bị bổ cho vào mặt: “tao vứt ở đường ở ngõ chứ có vứt vào cửa nhà mày đéo đâu mà ngứa mồm?” Tắt loa, thôi thì kệ mẹ mày. Chính quyền không có biện pháp, không có chỉ đạo, không phát động phong trào, không tuyên truyền giải thích, không có cơ chế quản lý và chế tài xử phạt thì thôi chứ người làng người xóm nói nhau nó khó lắm. Nhiều nơi cũng nông thôn như ta đấy nhưng họ làm tốt lắm, bài bản căn cơ lắm.
Làng quê ngày xưa nhà nào cũng có cái ao, thôi thì từ tắm giặt, rửa rau vo gạo gì cũng nhìn vào nước ao, bây giờ thì ao đấy nhưng ô nhiễm hết rồi, cả làng không còn cái ao nào sạch đến rửa chân còn chả dám nói gì đến tắm giặt, ao hồ ô nhiễm, ruộng đồng cũng ô nhiễm. Nước sạch nông thôn đấy nhưng nó cũng không phải như nước sạch ở thành phố được lắng, lọc, khử trùng, chất lượng nước cao chứ ở nông thôn thì cứ bơm lên rồi lắng lọc phiên phiến đại khái có qui trình thế thôi, mà thế là cũng tốt rồi cứ thấy trong là ổn nào có ai biết thế nào là chuẩn hay không chuẩn sạch hay không sạch.
Ao hồ đồng ruộng đã ô nhiễm thì rau dưa cua cá nó cũng chả sạch được, ăn thì cứ ăn thôi chứ cứ ngồi mà soi bẩn với sạch thì chỉ có khâu mồm. Hết nguồn nước ô nhiễm rồi thì đến nạn rác thải, chẳng hiểu sao nông thôn mà bây giờ cũng lắm rác, mỗi làng một bãi rác, ngày nào cũng chở rác mà chả bao giờ hết, ý thức người dân thì lại chả quan tâm cứ vứt khỏi cửa nhà mình là ngon rồi, rác vung vãi ngoài đường ngoài ngõ thì chả ảnh hưởng đến mình.
Cái khó là nhận thức của con người vì vứt rác hay xả bẩn thì đã chết ai, bệnh nó có nhập tức thì vào người đâu mà hãi. Mấy ai hiểu rằng mọi thứ mầm bệnh nó cứ tích tụ dần trong người lúc nào ở thế thắng nó mới lòi ra mà quậy. Họa hoằn ngày nọ ngày kia các bà các chị cũng làm tý phong trào hô nhau quét dọn ngõ xóm đường làng đấy, hình thức thôi chứ cái sự ô nhiễm bẩn thỉu nó có nằm tơ hơ ra để chờ mấy nhát chổi lẹt phẹt cho qua chuyện đâu. Căn nguyên của cái sự ô nhiễm nông thôn nó cũng bắt nguồn từ thu nhập, từ mức sống, từ nhận thức của người dân chưa cao nên cái suy nghĩ nó cũng chưa thông thoáng, mọi thứ cứ chi li trước mắt, lo cho mình chưa xong sao nghĩ được đến cái chung.
Lại đến chuyện xây dựng nông thôn mới, ông rằng: thực ra không phải bây giờ mới nói mà ngay từ thời tôi còn là đứa trẻ trâu ở làng thì cũng đã làm rồi. Có điều thời đó chủ yếu chỉ là xây dựng hợp tác xã và một số phong trào lao động sản xuất và hướng về miền Nam, sau ngày thống nhất đất nước lại có cuộc cách mạng làm ăn lớn xã hội chủ nghĩa ở nông thôn, chuyển làng xóm đi dồn hết ruộng lại để đưa công nghiệp hóa hiện đại hóa nông thôn theo mô hình của Liên Xô nhưng rồi thất bại, bởi lẽ thời ấy đất nước vừa trải qua chiến tranh tàn phá, kinh tế kiệt quệ, trình độ lạc hậu, tiềm lực không có mà đòi làm lớn ngay thì làm sao được.
Công bằng mà nói thì nông thôn cũng đã có phát triển nhiều mặt, đời sống khấm khá hơn nhiều nhưng cái cung cách làm ăn vẫn cứ theo kiểu tập quán chứ không có đường hướng ổn định lâu dài và hiện đại. Dân số ngày càng đông mà đất đai thì không sinh sôi thậm chí đất canh tác nông nghiệp còn bị thu hẹp quá nhiều. Đừng bao giờ nghĩ rằng đô thị hóa thì bỏ được nông thôn, nông nghiệp, các nước tiên tiến trên thế giới người ta vẫn phải chú trọng đến nông thôn và nông nghiệp cơ mà. Cũng không thể vin cớ rằng nghèo thì không làm được, những nơi có nghề phụ, nghề truyền thống thu nhập của họ cao thì họ làm nhanh, còn như ta là xã thuần nông chắc chắn sẽ phải khó khăn hơn nhiều.
Những năm qua không có chương trình xây dựng nông thôn mới thì ta vẫn làm đấy thôi. Tỷ như giáo dục thì trường mầm non chuẩn, tiểu học chuẩn, trung học cơ sở cũng đạt chuẩn luôn, rồi ngay như cái trạm y tế này cũng đã đạt chuẩn. Nhưng nói thế chứ chuẩn trong cái sự lệch chưa chắc đã là cái căn bản của vững bền, trong khi sản xuất còn manh mún lạc hậu, thu nhập còn thấp, đời sống chưa cao, trình độ người dân và ý thức cộng đồng còn hạn chế, làng xóm chưa chuẩn, gia đình chưa chuẩn, bố mẹ chưa chuẩn thì con cái học trường chuẩn liệu có thành người chuẩn được không ? Hệ lụy nhiều mặt như thế thì việc đảm bảo cho những cái chuẩn tiên phong kia giữ được sự ổn định là cả một câu chuyện, không phải cứ được công nhận rồi thì coi như nó là mãi mãi.
Tạm dừng, nhấp chén trà nóng, ông lại nối mạch. Tôi thấy nông thôn thì phải ưu tiên về xây dựng và nâng cao về nếp sống văn hóa, ý thức cộng đồng, thứ nữa là phải chú trọng đến môi trường sống phải mang tính bền vững chứ không thể chỉ là ngon lành trước mắt. Trong phát triển kinh tế có lúc nhanh lúc chậm, có những khi lệch lạc, chuyện khắc phục là không khó nhưng văn hóa và môi trường một khi đã bị phá vỡ và xuống cấp lêch lạc thì việc khắc phục là vô cùng tốn kém và khó khăn, cái giá phải trả là không thể cân đong tính toán.
Nông thôn thời nay nhiều nơi nhiều thứ nó cứ biến dạng méo mó đi cả, ma chay hiếu hỉ, giỗ chạp cứ tùy tiện mỗi nhà mỗi kiểu, nhà có điều kiện thì bày đặt lai tạp đủ thứ kiểu cách ở đâu đâu mang về, nhà không có điều kiện cũng lại phải cố theo, không theo thì kém cạnh bị chê bôi này nọ mang tiếng lắm. Đi ăn giỗ mà cũng cứ phải phong bì phong bao, người có đã đành người không có tiền bỏ phong bì thì “sáng kiến” mua mấy qua cam quả quýt của ta của Tàu gì chả biết cứ rẻ là mua, dúm túi ni lông xách đến miễn sao cứ có cho khỏi ngọ ngằn muối mặt.
Cỗ quê nhưng cũng bày đặt làm món phố mới sang, người quê nấu món phố chả phải bài, chả ngon nhưng lạ miệng cũng cứ là mới, hôm sau nhà mình cũng phải theo cho nó ra vẻ văn minh. Ăn cỗ thì chỉ chú mục đĩa rau, bát canh chứ những thứ khác cấm có ai đụng đũa, để ăn xong còn chia nhau mà. Khổ chủ làm cỗ nhưng lại lo kiếm ít túi ni lông để phát cho mỗi người một cái ăn xong lấy phần mang về, đĩa thịt cũng chia đĩa xào cũng chia, quả cam quả quýt mang đến lại mang về, người không muốn cũng phải lấy không lấy thì bị cho là sỹ hão chả giống ai. Khổ thế.
Ngày xưa tết trung thu thì đoàn thanh niên lo tổ chứ các hoạt động vui chơi cho các cháu thiếu nhi, nào là cắm trại nào là hát múa và các trò vui chơi giải trí. Bây giờ tết trung thù thì người lớn làm chủ hết thảy, làng có chục con ngõ thì cũng có chục cái trại, gọi là trại chứ thực chất là cắm cọc căng bạt như cái lều, trẻ con đâu chả thấy chỉ thấy người lớn tụ tập ăn uống nhảy múa. Ngõ nào đóng góp hoặc xin tài trợ được khá thì ngả lợn, ngõ nào kém cạnh cũng phải vặt lông con chó, hỏi han nhau về chuyện tụ bạ ăn nhậu nghe như hài: ngõ ông lợn trăm phần trăm à ? Ngõ mình thì chó cả ! Chuyện tụ bạ ăn uống vào dịp này dịp khác ngày nọ ngày kia nó cũng có căn nguyên cả đấy, các ông cán bộ chính quyền ở ngay trước mũi dân mà thỉnh thoảng cứ tụ tập bù khú mặt đỏ phừng phừng thì dân nhìn vào đó mà hoành tráng theo thôi. Thời buổi văn minh quan khôn hơn rồi, có xe máy có phương tiện thì cứ a lô nhau vù qua bên thị xã hoặc thành phố ăn nhậu đã đời rồi thì tắm táp đấm bóp hoặc “đánh hàng” cho vô tư khuất mặt bàn dân làng xã, đỡ nhức đầu.
Nhiệm kỳ nào cũng xin tỉnh, huyện bằng được chủ trương cho phép giãn dân lý do là người nó ứ đầy làng chật chội quá rồi không cho giãn ra thì dân chúng em ngồi lên đầu nhau hết. Thế là lại cắt đất canh tác hoặc san lấp thùng trũng đầm đìa để giãn dân và mỗi ông xã lại bỏ hầu bao một khoản cửa trước cửa sau, chọn thầu san lấp, chọn đối tượng giãn ra, tiện thể ẵm luôn một miếng thổ vài trăm mét vuông, hết nhiệm kỳ quất phắt, đất quê bỏ rẻ cũng nhặt đôi ba trăm triệu. Quan xã bây giờ cũng mầu mỡ phết chứ chả làm chay đâu, có người lội ruộng tối ngày nhưng rồi một ngày đẹp trời trúng cái ghế chủ tịch xã một khóa thôi mà khi xong nhiệm kỳ cũng lên được một cây xăng đĩnh đạc, đời thế là phong lưu.
Đắng nhất, đau nhất là quan xã bây giờ cũng đi gọi đầu tư khu công nghiệp, nhỏ to gì cũng quý cứ cắt được đất ruộng cho doanh nghiệp làm mặt bằng sản xuất, làm nhà xưởng là ôm ngon quả đậm rồi, xơi như thế vừa “sạch” lại được tiếng năng động tháo vát, có tư duy kinh tế, có cơ phất tiếp nhiệm kỳ nữa hoặc tót phát lên huyện thì coi như đời lên hương vĩnh viễn. Tiền đã vào túi ông rồi thì doanh nghiệp thật hay ma, làm được hay không được cũng kệ mẹ chúng mày. Như thế thì hỏi bờ xôi ruộng mật tại sao càng ngày càng đội nón ra đi.
Cán bộ làm ăn mánh mung như thế trong khi nông dân người ta mua bán sang nhượng, trao đổi ruộng đất cho nhau cứ tự do thoải mái mà không hề được kiểm soát, theo dõi và định hướng, chẳng quan tâm đến luật pháp. Có biết bao nhiêu lý do để người ta gán đất như; bán để lấy tiền làm nhà, bán để lấy tiền đi xuất khẩu lao động; bán để lấy tiền cho con đi học đại học… Nhiều lý do lắm, người dân mua bán sang nhượng đổi chác đơn giản chỉ cần một mảnh giấy viết tay thậm chí là chỉ cần thỏa thuận miệng với nhau. Nếu bây giờ mà tổng rà soát lại ruộng đất cửa từng hộ gia đình thì tôi đồ rằng cán bộ sẽ rất lơ mơ. Đến một lúc nào đó mọi chuyện vỡ ra sẽ có những gia đình không còn ruộng để canh tác vì đã về tay người khác cả rồi và biết đâu sẽ có người tích ruộng rồi lại quay lại như địa chủ ngày xưa, người đã bán hết ruộng lại đi làm thuê cho người đã mua ruộng của mình.
Ở đâu không biết chứ như xã mình và những xã thuần nông hiện nay đội ngũ công chức thôn, xã quá nhiều nhưng năng lực và chuyên môn nhiều ông phọt phẹt, cứ bảo sao dân không phục sao dân hay khiếu kiện sao dân lắm oan sai, một khi dân thông thái hiểu biết hơn cả quan thì những chuyện như thế còn kể dài dài, quan như thế thì vận động thuyết phục nhân dân sao nổi. Anh cứ nhìn như xã ta đấy, là xã nông nghiệp nhưng trong đội ngũ công chức xã lại không có ai có trình độ kỹ sư nông nghiệp, chăn nuôi, rồi thì môi trường, văn hóa…cũng không công chức nào có trình độ đại học đúng với chuyên môn.
Kể cũng lạ công chức ở các cơ quan nhà nước, các cấp chính quyền ở thành phố thì phải thi lên thi xuống có khi còn cạy cửa này cửa kia mướt mồ hôi mà còn ngậm sầu bồ hóng hẹn kỳ thi sau. Trong khi đó mỗi xã có đến mấy chục thậm chỉ cả trăm công chức nhưng hầu hết vẫn chỉ là anh nông dân năng nổ một chút, nói năng khá khá một chút, chả phải thi thố tuyển chọn gì, ngày bầu bán thì vợ đạp xe chạy hết nhà nọ nhà kia miệng dẻo như mạch nha, ngọt như xáo chó, gặp mấy ông bà có uy tín một tý thì cân đường, ấm chè đi trước, ông bà nào yếu chân hoặc đang khó ở trong người thì bác cứ lên xe cháu đèo bác ra, bác cứ có mặt xoẹt cho cháu một chữ còn gạch xóa thế nào cứ để cháu viết cho, chu đáo thế thì thôi…
Chả biết cái ghế nọ ghế kia ở làng ở xã thì bổng lộc thế nào nhưng mà khi biết chồng thấp phiếu trượt chân vỡ cạ là dạng háng bờ tre chửi đổng cả ngày.
Còn nữa….
Nghi Hoàng Trinh

Trả lời

Your email address will not be published.

*